Mustafa Kemal
Atatürk

Selanik’teki çocukluğundan Manastır’a, Trablusgarp’tan Çanakkale’ye, Anadolu’dan Çankaya’ya… Cepheden cepheye koştuğu yıllarda bile okumayı bırakmadı. Geriye, sayfalarının kenarına “ç. müh.” (çok mühim) diye not düştüğü, renkli kalemlerle satırlarının altını çizdiği binlerce kitap kaldı.

Okuduğu kadar yazdı da.

“Ç. müh.”, xxx, “Dikkat”.

Atatürk kitaplarını kalemle okurdu. Önemli bulduğu cümlelerin yanına “xxx” ya da “ç. müh.” (çok mühim) yazar, “Önemlidir”, “Dikkat” gibi notlar düşer, satırların altını renkli kalemlerle çizerdi. İşaretlediği kitapların büyük bölümü tarih üzerineydi; dil, hukuk ve toplum, bilim ve coğrafya onu izliyordu.

Kitaplığında işaretli en eski kitap 1746 tarihli: Guer, “Moeurs et usages des Turcs, leur religion, leur gouvernement civil, militaire et politique, avec un abrage de l’histoire ottomane. 2t”.

1. 1Doğu Halklarının Antik TarihiHistoire ancienne des peuples de l’OrientGaston MasperoDoğu tarihi · 15. basım
2. 2Doğuşundan Günümüze Osmanlı İmparatorluğu TarihiHistoire de l’empire ottoman depuis son origine jusqu’à nos joursJoseph von Hammer-PurgstallOsmanlı tarihi · 1835
3. 3Antik Çağ TarihiHistoire de l’antiquitéEduard MeyerTarih · 1912
4. 4Tarih Öncesi İnsanlıkL’humanité préhistoriqueJacques de MorganAntropoloji · 1924
5. 5Güney Kutup BölgeleriRégions polaires australesMaurice Zimmermann, Paul Privat-DeschanelCoğrafya · 1930

Tarih, dil, hukuk… ve Güney Kutbu.

Anıtkabir’deki kitaplığının konulara dağılımı. Kitaplığında Türk romanları, şiir ve tiyatro kitapları, Fransız edebiyatı klasikleri, sözlükler ve dil bilgisi kitapları, yazarları tarafından kendisine imzalanıp armağan edilmiş eserler bir arada durur.

Rafları tek tek gezin.

Anıtkabir Müzesi Kitaplığı’ndaki kitapların tamamı. Altın sarısı yıllar, Atatürk’ün işaretleyip not aldığı kitapları gösterir; altlarındaki satır kataloğun o kitap için kaydettiği nottur.

1. 1899
   Tarih-i Devlet-i Osmaniye Mekâtib-i âliyyede tedris olunmaktadır. 2.c. (1 c.BirlAbdurrahman Şeref · İstanbul · Tarih ve coğrafyaİşaretli ve notludur.
2. 1884
   De pantoise à Stamboul le grain de plom b dans les ruines, les oeufs de paques, le Jardin de mon grand'père, au petit trianon quatre discoursAbout, Edmond · Paris · Edebiyatİç kapak ve 111-113. sayfalar işaretlidir.
3. 1930
   IntihapAfetinan · İstanbul · Toplum, hukuk ve siyasetIntihap bilgilerinin 1.kısım, hukuk profesörlerinin en yeni kitaplarından alınmış kısa notlardır. 2. kısım, intihap kanun ve usülümüzün kolay anlaşılır bir tarzda özetidir. Eser notlu ve işaretlidir.
4. —
   L'AfghanistanParis · Tarih ve coğrafyaKitabın iç kapağı eksiktir. 21, 23, 63. sayfalar işaretlidir.
5. 1925
   Histoire moderne du xe siècle à 1715.Classe de secondeAimond, Ch · Paris · Tarih ve coğrafya344-352. sayfaları işaretlidir.
6. 1929
   Le moyen âge jusqu’à la guerre de cent ans, fin du V e. siècle 1328. Classe de quatriemeAimond, Ch · Paris · Tarih ve coğrafya48, 69, 222, 223, 253. sayfalar işaretli ve notludur. Bazı sayfalar işaretli ve notludur.
7. 1913
   Avrupa ile münasebet-ı haricciyyemiz nokta-i nazarından tarih-i Osmanlı Mekteb-i Milkiyye talebesi içinAli Reşat · İstanbul · Toplum, hukuk ve siyasetKısmen işaretli ve notludur.
8. 1912
   Büyük tarih-i Umumi. 6c(Altınay), Ahmet Refik · İstanbul · Tarih ve coğrafyaNotlu ve işaretlidir.
9. 1926
   Umumî tarih. Tarih-i kadîm-kurun-i vustâ. Lise dördüncü sınıflara. Yayımlayan : Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekâleti(Altınay), Ahmet Refik · İstanbul · Tarih ve coğrafyaBazı sayfalar işaretlidir.
10. 1926
    Rauf YektaAnadolu halk türküleri-Chansons populaires Turques.1.c., 12 defter. Toplayan · İstanbul · SanatHer defter 32 sayfadır. Bazı sayfalar işaretlidir.
11. 1818
    Précis de l’histoire universelle au tableau historiqueAnquetil · Paris · Tarih ve coğrafyaBazı sayfalar işaretli ve notludur.
12. 1936
    Velet Çelebi Izbudak. Yayımlayan : Türk Dil KurumuAtalar sözü. Hazırlayan · İstanbul · Toplum, hukuk ve siyasetSonunda 42 s. tıpkı basım vardır. Bazı sayfalar işaretlidir.
13. 1932
    Roman(Atay), Falih Rıfkı · İstanbul · EdebiyatYazarın imzalı armağanıdır. İşaretli ve notludur.
14. 1932
    Zeytindağı(Atay), Falih Rıfkı · EdebiyatYazarın imzalı armağanıdır. Fihrist sayfası işaretlidir. Ankara’da basılmıştır.
15. 1888
    Manuel d'archeologie orientale. Chaldée, Assyrie, Perse, Syrie, Judée, Phenicie, CarthageBabelon, Ernest · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 5., 6., 9., 11., 13., 14., 36., 37. sayfalar işaretlidir.
16. 1934
    1932 Carl Winter’s Universitats-buchhandlung. XX+331 s.; 2vol · Edebiyat1. cildin, 1. sayfası işaretlidir.
17. 1887
    Au Kurdistan en Mésopotamie et en PerseBinder, Henry · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 127., 136., 146., 161., 168., sayfalar işaretlidir.
18. 1929
    Asie occidentale. Haute. AsieBlanchard, R-F(ernand) Grenard · Paris · Tarih ve coğrafya“Asie Occidental” adlı bölüm Raoul Blanchard’ın “Haute Asie” adlı bölüm Fernand Grenard’ındır. Bibliyografya her bölümün sonundadır. 5., 19., 20., 59., 60., 237-239., 315-317. sayfalar işaretlidir. 2planş kısmen kesilmiştir.
19. 1892
    Etude sur la politique de l’em pereur Frederic II. en Allemagne et sur les transformations de la Constitution allemande dans la première moitié du XIII e siècleBlondel, Georges · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya XXXV.-XLVI. s.; XLV. sayfa işaretlidir.
20. 1925
    Hamurabi Kanunu. Dörtbin sene evvel Babil’de tedvin edilen dünyanın en eski kâvânin külliyatı(Bodrumlu), Avram Galanti · İstanbulYazarın imzalı armağanıdır, işaretli ve notludur.
21. 1927
    L’empire Mongol. 2. PhaseBouvat, Lucien · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 13., 15., 67., 71., 73., 75., 76., 227., 230., 255., 256., 267-270., 279-284. sayfalar işaretlidir.
22. 1927
    L’empire Mongol. 2. PhaseBouvat, Lucien · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 4., 5., 13., 19., 20., 27-36., 44., 45., 49., 51., 93-95., 201., 215. sayfalar işaretlidir.
23. 1927
    L’empire Mongol. 2. PhaseBouvat, Lucien · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 87. sayfa işaretlidir.
24. 1870
    Dictionnaire, grammaire et chrestomathie de la langue maya précédés d’une des indigénes du Yucaton-Mexigue. 2t. (2t. en lt.)Brasseur de Bourbourg · Paris · DilBibliyografya. Bazı sayfalar işaretli ve notludur.
25. 1928
    La vie d’AttilaBrion, Marcel · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya 259., 260. sayfalar çoğunlukla işaretlidir.
26. 1930
    Races. Documents commentes par mariél Jean-Brunhes DelamarreBrunhes, Jean · Paris c · Toplum, hukuk ve siyaset5., 45., 91., 96. sayfalar işaretlidir.
27. 1924
    İslam tarihiCaetani, Leone · DinÇoğunlukla işaretli ve notludur.
28. 1896
    İntroduction à l’histoire de l’Asıe Turcs et Mongols des origine à 1405Cahun, Léon · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya; IX., XI., XII., 4., 7., 472., 474., 475., 478., 493., 503.-505., 507. sayfalar işaretlidir.
29. —
    Les héros. Le culte des héros et l’heröique dans l’histoire. Odin, Mahomet, Dante, Shakespeare; Luther, Knox, Ciomwell, Johnson, Rousseau, Burns, Napoleon. 3. éd. Traduction et İntroduction par J.B.J. İzoulet-LoubatièresCarlyle Thomas · Paris · Tarih ve coğrafyaSayfalar çoğunlukla işaretli ve notludur.
30. 1897
    La politique européenne. 1. volCastelar (y Ripoll), Emilio · Paris · Toplum, hukuk ve siyaset1., 4., 9.-11., 18., 21., 22. sayfalar işaretli ve notludur.
31. 1929
    Le monde méditerranéen jusqu’au IV e siècle avant J.CCavaignac, Eugène · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 63., 67.-69. sayfalar işaretli ve notludur.
32. 1929
    Le monde méditerranéen jusqu’au IV e siècle avant J.CCavaignac, Eugène · Paris · Tarih ve coğrafyaBibliyografya. 55., 63., 95.-97., 101., 156., 181. sayfalar işaretlidir.
33. 1922
    ProlégoménesCavaignac, Eugène · Paris · Tarih ve coğrafyaBazı sayfalar işaretlidir.
34. 1934
    The children of Mu. 5. printChurchward, James · New York · Bilim ve matematik32. sayfa işaretlidir.
35. —
    Kaybolmuş Mu kıtası. (Tercüme) y.yChurchward, James · Bilim ve matematikMetin daktilo ile yazılmıştır. İşaretli ve notludur. New York 1935 Baker and Taylor Co. baskısından çevrilmiştir.
36. —
    Kozmik kuvvetler. 2.c. (Tercüme). y.yChurchward, James · Bilim ve matematikMetin daktilo ile yazılmıştır-işaretli ve notludur. New York 1935 Baker and Taylor Co. baskısından çevrilmiştir.
37. 1935
    The lost continent of Mu. 6. printChurchward, James · New York · Bilim ve matematik22., 105., 204., 205. sayfalar işaretli ve notludur.
38. —
    Mu’nun çocukları. (Tercüme). y.yChurchward, James · Bilim ve matematikMetin daktilo ile yazılmıştır. İşaretli ve notludur. New York 1934 İves Wasburn baskısından çevrilmiştir.
39. —
    Mu’nun mukaddes sembolleri. (Tercüme). y.yChurchward, James · Bilim ve matematikMetin daktilo ile yazılmıştır. İşaretli ve notludur. New York 1934 İves Wasburn baskısından çevrilmiştir.
40. 1926
    Le drame égyptienColrat, Raymond · Tarih ve coğrafyaYazarın imzalı armağanıdır. Bazı sayfalar işaretlidir.